ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 51
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
در دوستى مضايقه از هيچ خدمت نيست . هروقت كه از حضرت امپراطور اعظم اظهارى شود سپاه قزلباش به امداد خواهد رفت و با دشمن دولت روس مجادله خواهد كرد . پيداست كه اين سه پيشنهاد مورد قبول دولت ايران و روسيه هيچكدام واقع نمىشود . » « 1 » . قائممقام بهدنبال مطلب بالا مىافزايد كه : « چون ميانهء اين دو سخن اختلافى شديد بود عاليجاه موريه صاحب كه از جانب جناب جلالت نصاب مستغنى الاوصاف والالقاب سرگوراوزلى برونت ايلچى بزرگ دولت قوى اركان انگليس مأمور گفتگوى و پيگيرى مصالحهء اين دو دولت بود ، خواهش نمود كه وكلاء طرفين بمتاركهء چهارماهه راضى شوند و جناب مجدت نصاب سردار باوقار روس يكى از ولايات متصرفى را خالى نموده بهعنوان رهن تسليم امناى دولت قزلباشيه كند تا احدى از جانب سعادت جوانب دولت عليه صايران يا معتمدى از جانب سردار به پاى تخت حضرت امپراطور اعظم رود و قطع و فصل امر مصالحه موقوف به صدور امر مجدد از دولت روس شود . اگر در آنجا شروط دولت عليه ايران ممضى شد فبها المراد و الا همان ولايت مرهونه را با جميع توابع و لواحقى كه سپردهاند بىزياده و انفصال بازپس ستانند و هر يك از دو دولت به امورى كه صلاح خود دانند مشغول شوند . بندهء درگاه نمونهء به حرمت دولت ذيشوكت انگليس از صوابديد عاليجاه موريه سكلدار نگدتت استدعا كه نمونهء تسليم بود نمود . اما عاليجاه ينارال از قرارى كه مذكور ساخت جناب سردار باوقار روس فرستادن آدم را قبل از اتمام امر مصالحه صلاح نديده راضى نبوده است و بههمين علت اتمام امر التيام رهن مجلس غير مقدور و گفتگوى طرفين به همين نهج مقطوع شد . و السلام خير ختام . » « 1 » از متن مذاكرهء قائممقام و چند فصول پيشنهادى طرفين كه قائممقام پس از برگزارى اين مجلس در دفترى براى ثبت در تاريخ ضبط كرده است ، پيداست كه همانطوريكه قائممقام پيشبينى كرده گفتگوى صلح در اينجا هم به نتيجهاى نرسيده و طرفين از هم جدا شدهاند ، بطوريكه قبلا خوانديم موريه و همراهان او در چهارم ماه اكتبر 1812 م . از آقتپه حركت و روز 11 اكتبر همان ماه مجلس مذاكره نمايندگان دو دولت بدون اخذ نتيجه پايان مىگيرد . و بنا به نوشتهء محمود محمود « در روز 11 اكتبر مىكند سرگوراوزلى از شاهزاده خداحافظى نموده ، بهطرف تهران » « 2 » حركت مىكند . واتسون هم در مورد اين مذاكره مىنويسد : « در اين ملاقات روسها حاضر نشدند ايالات قفقاز را پس بدهند ايرانيها هم حاضر نشدند از ايالات قفقاز خود دست بردارند . بنابراين نمايندگان طرفين بدون اخذ نتيجه از هم جدا شدند . » « 2 » چون در اين موقع خبر صلح روس و انگليس به سفير انگليس رسيد و كاغذ فرماندهى كل قشون قفقاز هم خطاب به وزير مختار انگليس اين خبر را تأييد كرد ، سفير انگليس به كليهء صاحبمنصبان انگليسى كه در اردوى عباس ميرزا بودند اطلاع داد كه از قشون عباس ميرزا كناره كنند و در جنگ با روسها شركت ننمايند . . . صاحب
--> ( 1 ) - نسخهء خطى متعلق به نگارنده ( 2 ) - محمود محمود كتاب يادشده ص 120 .